بیماری دیابت نوع یک، یا دیابت وابسته به انسولین، یکی از زیرشاخههای بیماری دیابت است. در این نوع دیابت، میزان ترشح انسولین از پانکراس به شدت کاهش یافته یا هیچ انسولینی ترشح نمیشود. دیابت نوع یک عمدتاً در جوانان دیده میشود، اما ممکن است در هر سنی رخ دهد. اگر شما نیز مبتلا به دیابت نوع یک هستید یا قصد دارید با این بیماری آشنا شوید، با ما در وبسایت داروسازی ویرا رهش فارمد همراه باشید تا به بررسی کامل صفر تا صد دیابت نوع یک بپردازیم.
بیماری دیابت نوع یک چیست؟
دیابت نوع 1 یک بیماری خودایمنی است که در آن سلولهای سیستم ایمنی بدن به تدریج سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس (سلولهای بتا) را از بین میبرند. در نتیجه، لوزالمعده قادر به تولید انسولین کافی برای کنترل قند خون نخواهد بود. در این بیماری، هم عوامل ژنتیکی و هم عوامل محیطی نقش دارند.
اگرچه این بیماری غالباً در کودکان، نوجوانان و جوانان ایجاد میشود، اما ممکن است در دوران بزرگسالی نیز بروز کند. در حالی که دیابت نوع 2 بیشتر در افراد مسنتر دیده میشود، هر دو نوع دیابت نوع 1 و نوع 2 میتوانند در هر سنی (کودکی، جوانی، بزرگسالی) ایجاد شوند.
پس از تشخیص دیابت نوع 1، باید به سرعت اقدامات درمانی آغاز شود تا خطرات و عوارض بیماری کاهش یابد و فرد مبتلا تحت کنترل قرار گیرد.
تعداد افراد مبتلا به دیابت نوع 1 زیاد است و این بیماران در زندگی روزمره خود با محدودیتهایی مواجهاند. آنها باید مراقبتهای لازم را انجام دهند تا از عوارض این بیماری در امان بمانند. با استفاده از داروها و مراقبتهای تحت نظارت پزشک، میتوان تا حدود زیادی به زندگی طبیعی بازگشت و فعالیتهای روزمره را ادامه داد.
علائم بیماری دیابت نوع یک چیست؟
در اولین موقعیتهایی که متوجه ابتلا به بیماری میشویم، بروز و نمایان شدن علائم اهمیت زیادی دارد. بیشتر افراد پس از مشاهده علائم و تکرار آنها به پزشک مراجعه میکنند و بیماری دیابت نیز از این موضوع مستثنی نیست. دیابت نوع 1 دارای علائم مختلفی است که همگی ناشی از افزایش قند خون هستند. شایعترین علائم بیماری دیابت نوع 1 عبارتند از:
- تشنگی بیش از حد معمول
- تکرر ادرار
- کاهش وزن بدون ورزش و رژیم غذایی
- احساس ضعف و خستگی
- تاری دید
- تاخیر در بهبود زخمها
- ابتلا به عفونتهای متعدد مانند عفونت پوستی و عفونتهای دهان و دندان
- گرسنگی بیش از حد
- وجود کتون در ادرار
برای اطلاع و تشخیص درست این علائم، پیشنهاد میشود به پزشک مراجعه کرده و تحت نظارت قرار گیرید.
روش های تشخیص دیابت نوع یک چیست؟
غیر از علائم بالینی، برای تشخیص دیابت نوع 1 روشهای مختلفی وجود دارد.
تستهای قند خون یکی از این روشها هستند که شامل اندازهگیری قند خون ناشتا یا قند خون تصادفی میباشند. این روشها از مهمترین تستها و آزمایشات برای تشخیص دیابت نوع 1 به شمار میآیند. همچنین، سنجش هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) نیز در تشخیص دیابت مفید است؛ این آزمون میانگین سطح قند خون را در دو تا سه ماه گذشته نشان میدهد.
آزمایش قند خون ناشتا پس از یک شب ناشتایی انجام میشود، در حالی که در آزمایش قند خون تصادفی، نمونه خون در یک زمان تصادفی گرفته میشود (فارغ از زمان آخرین نوبت غذایی).
بهطور کلی، بهترین راه برای تشخیص دیابت، انجام آزمایش قند خون است و این امر بهویژه در مورد افراد در سنین پایینتر که معمولاً آزمایشات روتین کمتری انجام میدهند، اهمیت بیشتری دارد.
آیا دیابت نوع یک قابل درمان است؟
متأسفانه دیابت نوع 1 درمان قطعی ندارد و بهعنوان یک بیماری خودایمنی شناخته میشود. بهترین راه برای مدیریت این بیماری، پیشگیری و کنترل مناسب آن است. اگر شما یا فرزندتان مبتلا به دیابت نوع 1 هستید، نگران نباشید؛ با مدیریت صحیح و تحت نظر پزشک متخصص میتوانید سلامتی خود را حفظ کنید. در ادامه به روشهای کنترل این بیماری خواهیم پرداخت.
با مصرف صحیح داروها، بهویژه انسولین که اصلیترین داروی دیابت نوع 1 محسوب میشود، و همچنین با کنترل برنامه غذایی، ورزش و فعالیت بدنی، و تطابق با سبک زندگی مناسب، میتوان دیابت نوع 1 را بهخوبی مدیریت کرد.
روش های کنترل بیماری دیابت نوع یک
از آنجایی که بیماری دیابت درمان قطعی ندارد، پزشکان کنترل و مدیریت آن را پیشنهاد میکنند. کنترل دیابت شامل چند بخش است که یکی از آنها مصرف دارو برای درمان است. راه دیگر، داشتن یک رژیم غذایی مناسب میباشد. همچنین، فعالیتهای ورزشی و کاهش وزن نیز در کنترل دیابت مؤثر هستند. یکی از اولین توصیههای پزشکان به بیماران دیابتی، تغییر در سبک زندگی و داشتن یک رژیم غذایی سالم و برنامه ورزشی مناسب است. در ادامه، به بررسی رژیم غذایی مناسب و ورزشهای مؤثر خواهیم پرداخت.
آموزش گسترده به بیماران مبتلا به دیابت نوع 1، بهویژه در مراحل اولیه، برای مدیریت صحیح بیماری و به حداقل رساندن عوارض طولانیمدت ضروری است.
نقش تغذیه در کنترل دیابت نوع یک
یکی از اولین گامها در مدیریت دیابت نوع 1، کنترل رژیم غذایی است و این رژیم باید بر اساس ارزیابی تغذیه و اهداف درمانی فرد در نظر گرفته شود.
مدیریت رژیم غذایی شامل تنظیم زمان وعدههای غذایی، اندازه غذا، دفعات و ترکیب وعدهها است تا از کاهش یا افزایش قند خون (هیپوگلیسمی یا هیپرگلیسمی) پس از غذا جلوگیری شود.
تمام بیمارانی که انسولین مصرف میکنند، باید یک برنامه غذایی جامع تحت نظر متخصص تغذیه داشته باشند و از آن پیروی کنند.
نقش ورزش در کنترل دیابت نوع یک
ورزش یکی از جنبههای مهم در کنترل و مدیریت بیماری دیابت نوع 1 است. اگر مبتلا به دیابت نوع 1 هستید، بهتر است ورزش را جزو برنامههای روزمره خود قرار دهید و در مورد اثرات آن بر سطح گلوکز خون آموزش ببینید تا از افت قند خون و کمآبی شدید حین ورزش جلوگیری کنید.
از جمله ورزشهای آسان و در دسترس، پیادهروی است که یکی از بهترین ورزشها برای کنترل و درمان دیابت به شمار میرود. پیادهروی منظم و سریع میتواند سطح فشار خون، گلوکز و کلسترول شما را بهبود بخشد.
علاوه بر پیادهروی، اغلب ورزشهای هوازی نیز میتوانند سطح گلوکز خون شما را کاهش دهند. ورزش و دیابت میتوانند مکمل یکدیگر باشند و انجام ورزش در این راستا کمک زیادی به شما خواهد کرد.
به طور کلی، فعالیتهای فیزیکی میتوانند خطر ابتلا به بیماری دیابت را تا 50 درصد کاهش دهند و در کنترل و پیشگیری از ابتلا به دیابت مؤثر باشند.
خود نظارتی
کنترل فشار خون و کلسترول و عدم استفاده از سیگار از جمله فاکتورهای مهم در مدیریت عوارض دیابت نوع 1 هستند. همچنین، انجام معاینات دورهای کلیهها، چشم و سایر سیستمهای درگیر در این بیماری به تشخیص بهموقع و کنترل عوارض دیابت کمک میکند.
عوارض بیماری دیابت نوع یک
مقاله پیشنهادی
اطلاعاتی درباره بیماری دیابت نوع 2
عوارض قلبی و عروقی در دیابت نوع یک
افراد مبتلا به دیابت نوع یک، آسیبهای عروقی متعددی را تجربه میکنند که دیواره شریانهای کوچک قلب، مغز، اندام تحتانی و کلیه را تحت تأثیر قرار میدهد. بسته به اینکه عروق درگیر شده در کدام عضو بدن باشند، عوارض آن نیز متفاوت خواهد بود.
بیماری دیابت خطر ابتلا به مشکلات مختلف سیستم قلبی-عروقی را افزایش میدهد. دردهای قفسه سینه، سکتههای قلبی و مغزی، و تنگ شدن شریانها نمونههایی از این مشکلات هستند. در بیماران دیابتی، آترواسکلروز (آسیب به جدار عروق) شریانهای قلب اغلب در سنین پایینتر رخ میدهد و شدت و گستردگی بیشتری نسبت به افراد بدون دیابت دارد، که این امر خطر ابتلا به بیماری قلبی مانند سکته قلبی را افزایش میدهد.
همچنین، این بیماران ممکن است سکته قلبی خاموش (بیعلامت) یا اختلال در عملکرد قلب را تجربه کنند. آترواسکلروز شریانهای مرتبط با مغز و سیستم عصبی مرکزی، عوارض خطرناکی مانند سکتههای مغزی را به دنبال دارد. خطر سکته مغزی در افراد دیابتی دو برابر افراد غیر دیابتی و خطر ابتلا به بیماری عروق محیطی چهار برابر افراد بدون دیابت است.
آترواسکلروز شدید شریانهای اندام تحتانی و شریانهای کلیوی نیز عوارضی در قسمتهای مربوط به خود به جا میگذارد.
عوارض کلیوی در دیابت نوع یک
حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از بیماران مبتلا به دیابت نوع یک شواهدی از بیماری کلیوی را نشان میدهند. بنابراین، تمامی بیماران دیابتی باید بهطور بالقوه برای آسیب کلیوی مستعد در نظر گرفته شوند و مورد ارزیابی قرار گیرند، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
در ساختار کلیه، میلیونها رگ خونی ریز وجود دارد که نقش آنها کمک به دفع مواد زائد از طریق ادرار است. با توجه به اینکه دیابت نوع یک به این رگهای خونی ریز در کلیه آسیب میزند، مواد زائد به جای اینکه از طریق ادرار دفع شوند، به داخل خون وارد میشوند و نهایتاً موجب نارسایی کلیه میگردند.
با توجه به از کار افتادن کلیهها، این افراد ممکن است نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه پیدا کنند. تشخیص زودهنگام، درمان و کنترل دیابت میتواند تأثیر بسزایی در پیشگیری از آسیبهای کلیوی و حفظ کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.
مقاله پیشنهادی
اطلاعاتی درباره بیماری کبد چرب
عوارض مربوط به اعصاب محیطی
عوارض بیماری دیابت نوع یک در اعصاب محیطی بهصورت نوروپاتی محیطی (درد، بیحسی، گزگز) نمایان میشود. شایعترین شکل این نوع آسیب، “نوروپاتی دستکش و جوراب” است؛ به این معنا که نواحیای که با جوراب و دستکش پوشانده میشوند، بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند. این نوع آسیب، علاوه بر ایجاد درد در مراحل اولیه، در نهایت منجر به از دست دادن حس محیطی میشود و این آسیب بیشتر در اعصاب مربوط به پا مشاهده میشود. تجمع گلوکز در سطح قند خون باعث گزگز، بیحسی، سوزش یا درد در نوک انگشتان پا و دست میشود.
این علائم از نوک انگشتان شروع شده و بهتدریج به سمت نقاط دیگر دست و پا گسترش مییابد. در صورت بیتوجهی به دیابت نوع یک، ممکن است تمامی حس در دست یا پا از بین برود. ترکیب این کاهش حس محیطی در اعصاب و نارسایی شریانهای محیطی، اغلب منجر به زخم پا میشود. عدم توجه به زخمها، تاولها و بریدگیهای به وجود آمده در پا، با توجه به بهبود دیرتر زخم در این بیماران، موجب عفونت شدید و پیشرونده زخمها و در نهایت منجر به قطع عضو میشود.
این افراد باید در برابر زخم و آسیبها از خود محافظت کرده و مرتب پاهای خود را شستشو و بررسی نمایند تا از آسیبهای ایجاد شده مطلع شوند. علاوه بر اعصاب محیطی دست و پا، اعصاب سایر ارگانهای بدن نیز ممکن است تحت تأثیر این بیماری قرار بگیرند. بهعنوان مثال، ممکن است با تأثیر بر اعصاب دستگاه گوارش، موجب بروز علائمی مانند اسهال، استفراغ، یبوست و تهوع شود.
عوارض چشمی در دیابت نوع یک
دیابت میتواند بخشهای مختلف چشم، مانند عدسی، زجاجیه و شبکیه را تحت تأثیر قرار دهد و باعث ایجاد علائم بینایی شود که ممکن است موجب مراجعه اورژانسی بیمار گردد. تاری دید در این بیماری به دلیل تغییرات در عدسی ایجاد میشود.
آب مروارید نیز از دیگر عوارض دیابت است که بسیاری از بیماران دیابتی را درگیر میکند؛ این افراد نسبت به افراد بدون دیابت، در سنین پایینتر به آب مروارید مبتلا میشوند.
علاوه بر این، دیابت نوع یک میتواند به رگهای خونی شبکیه چشم آسیب بزند. رتینوپاتی دیابتی، عارضه اصلی چشمی ناشی از دیابت است و یکی از علل اصلی نابینایی در افراد دیابتی محسوب میشود. این عارضه در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری میتواند به شدت بینایی آسیب برساند.
بیماری های پوستی و دهانی در دیابت نوع یک
بیماری دیابت ممکن است فرد را مستعد ابتلا به عفونتهای پوستی و دهانی، از جمله عفونتهای باکتریایی و قارچی کند. این عفونتها به دلیل ضعف سیستم ایمنی و افزایش قند خون در افراد دیابتی رخ میدهند.
علاوه بر این، بیماری لثه و خشکی دهان نیز از عوارض شایع دیابت نوع یک به شمار میآیند. افراد مبتلا به دیابت معمولاً با مشکلات دهانی نظیر التهاب لثه و پوسیدگی دندان مواجه میشوند که میتواند به بهبود کلی سلامت دهان و دندان آسیب بزند.
دیگر عوارض بیماری دیابت نوع یک
بیماری لثه و خشکی دهان نیز از عوارض ناشی از دیابت نوع یک به شمار میآید. این مشکلات میتوانند به بهداشت دهان و دندان آسیب زده و عفونتهای جدیتری را به همراه داشته باشند.
دیابت در دوران بارداری ممکن است عوارض جدی برای مادر و جنین ایجاد کند، از جمله خطر سقط جنین و نقایص مادرزادی. به همین دلیل، انجام تست قند خون به عنوان یکی از آزمایشات مهم و اساسی برای مادران باردار ضروری است.
علاوه بر این، اختلال جنسی و کاهش میل جنسی نیز از عوارض دیابت در مردان محسوب میشود. دیابت نوع یک احتمال ابتلا به اختلال نعوظ در مردان را افزایش میدهد، که میتواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی آنها داشته باشد.
ریسک فاکتور های ابتلا به دیابت نوع یک
برخی از عواملی که میتوانند خطر ابتلا به دیابت نوع یک را افزایش دهند عبارتند از:
سابقه خانوادگی: افرادی که والدین یا خواهر و برادری مبتلا به دیابت نوع یک دارند، نسبت به سایر افراد کمی بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند.
عوامل ژنتیکی: داشتن برخی ژنهای خاص میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع یک را افزایش دهد.
سن: دیابت نوع یک میتواند در هر سنی ظاهر شود، اما اغلب در دوران کودکی ایجاد میشود و بیشتر مبتلایان در این سن دچار این بیماری میگردند.
تاثیر بیماری دیابت نوع یک بر زندگی و اندام
سبک زندگی در دنیای امروزی موجب شده است فعالیتهای بدنی و مصرف غذاهای سالم جای خود را به بیتحرکی و غذاهای فوری و مضر بدهند. این تغییرات همچنین با استرسهای فراوان همراه است که در مجموع، منجر به افزایش بسیاری از بیماریها در سطح جامعه میشود.
بیماری دیابت نیز از این قاعده مستثنی نیست و شاهد افزایش بروز این بیماری هستیم که در صورت کنترل نکردن آن، صدمات جبرانناپذیری به جامعه تحمیل خواهد شد. دیابت نوعی بیماری است که در آن بدن نمیتواند از قند خون استفاده کند یا آن را ذخیره نماید. این وضعیت زمانی رخ میدهد که لوزالمعده دیگر قادر به تولید انسولین نباشد و سطح قند خون یا گلوکز همواره بالا بماند.
دیابت کنترل نشده میتواند منجر به عواقب خطرناکی شود و به طیف متنوعی از اندامهای بدن، از جمله قلب، کلیهها، چشمها و اعصاب آسیب برساند.
از جمله مهمترین علائم این بیماری میتوان به افزایش تشنگی، تکرر ادرار، افزایش اشتها، ترمیم کند زخمها، کاهش وزن بدون دلیل، احساس ضعف و خستگی، تاری دید، بیحسی یا گزگز شدن دستها، عفونتهای مکرر بدون دلیل و خشکی دهان اشاره کرد.
با این حال، اگر دیابت با اجرای دستورات درمانی، دارویی و اصلاح سبک زندگی به خوبی مدیریت شود، بیماران میتوانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند.
مشکلات عدم کنترل دیابت نوع یک
یکی از خطرناکترین تهدیدها برای افراد مبتلا به دیابت، سطح قند خون کنترل نشده است. افزایش شدید قند خون میتواند منجر به بروز طیف گستردهای از عوارض گوناگون و حتی مرگ ناگهانی شود.
از سوی دیگر، کاهش شدید قند خون نیز خطرناک است و میتواند عواقب جبرانناپذیری برای بیمار به همراه داشته باشد. بنابراین، هدف اصلی در مدیریت دیابت، نگهداری سطح قند خون در حد مناسب و مطلوب است. لازم به ذکر است که کاهش سطح قند خون به اندازه افزایش آن میتواند خطرناک باشد.
علاوه بر این، آسیبهای بلندمدت به اندامها و بافتهای بدن نیز یکی از عوامل تهدیدکننده جان افراد دیابتی است. این آسیبها میتوانند شامل نارسایی کلیه، مشکلات قلبی-عروقی، اختلالات بینایی و سایر عوارض باشند.
بروز هر یک از این عوارض نه تنها باعث تغییرات در بدن میشود، بلکه کیفیت زندگی افراد مبتلا را کاهش میدهد و بر فعالیتهای روزمره آنها تأثیر منفی میگذارد.
مقاله پیشنهادی
کنترل و کاهش قند خون دیابتی ها
آیا دیابت نوع یک خطرناک تر است یا دیابت نوع دو
هر دو نوع دیابت تقریباً علائم مشابهی دارند و در بلندمدت عوارض متعددی را به همراه میآورند. با این حال، دیابت نوع یک و نوع دو از نظر ماهیت بیماری تفاوتهای مهمی دارند. در دیابت نوع یک، بدن فرد قادر به تولید انسولین نیست و این بیماران نیاز به دریافت انسولین بهصورت دائمی دارند.
در مقابل، در دیابت نوع دو، بهطور معمول انسولین به میزان کافی تولید میشود، اما سلولهای بدن به دلیل نقص در گیرندههای انسولینی نسبت به انسولین موجود مقاوم هستند.
در هر دو نوع دیابت، علائم بهدلیل افزایش قند خون بروز میکنند و معمولاً شامل افزایش ادرار، گرسنگی و تشنگی بیش از حد، خستگی، تاری دید و بهبودی دیرهنگام زخمها میشوند.
نیاز مداوم به انسولین و سایر داروهای دیابت، هشدارهای مصرف این داروها، تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی، و بررسی میزان مرگ و میر و عوارض ناشی از دیابت، نشاندهنده این نکته است که هر یک از انواع دیابت در صورت عدم کنترل میتوانند خطرات قابلتوجهی برای سلامتی بیماران به وجود آورند.
مقاله پیشنهادی
پیش دیابت چیست؟!
سخن پایانی
دیابت نوع ۱ یک بیماری مزمن است که در آن بدن قادر به تولید انسولین نیست و به همین دلیل نمیتواند میزان قند خون را به درستی کنترل کند. این نوع دیابت قابل پیشگیری نیست و علت دقیق بروز آن هنوز بهطور کامل مشخص نشده است. هر چه تشخیص بیماری زودتر انجام شود، درمان و مدیریت آن آسانتر خواهد بود و احتمال بروز عوارض نیز کاهش مییابد.
این مقاله صرفاً بهمنظور اطلاعرسانی تهیه شده است. در صورت مشاهده هرگونه علائم ابتلا به دیابت، پیشنهاد میشود که به پزشک مراجعه کرده و تحت نظر قرار گیرید.
