دیابت یا به اصطلاح رایجتر آن مرض قند، یکی از شایعترین بیماریهای مزمن و متابولیک در جهان است که در صورت عدم کنترل، به تدریج میتواند به اندامهای حیاتی مانند قلب، کلیهها، چشمها و سیستم عصبی آسیب برساند. این بیماری زمانی رخ میدهد که بدن توانایی تولید کافی هورمون انسولین را از دست داده باشد یا سلولها در برابر انسولین مقاوم شده باشند. در نتیجه، سطح گلوکز (قند) خون افزایش یافته و به مرور زمان منجر به بروز اختلالات متعددی در بدن میشود. با توجه به افزایش چشمگیر شیوع دیابت در سالهای اخیر و در میان تمامی گروههای سنی، آگاهی از علائم، علل، انواع مختلف این بیماری و روشهای پیشگیری و درمان آن از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این مقاله از وبسایت ویرا رهش فارمد قصد داریم بهطور کامل به موضوع دیابت بپردازیم. با ما همراه باشید.
بیماری دیابت چیست؟
بیماری دیابت یکی از شایعترین بیماریهای مزمن و متابولیک در جهان است که احتمالاً بارها نام آن را شنیدهاید. اما دیابت دقیقاً چیست و چگونه در بدن ایجاد میشود؟
به زبان ساده، دیابت بیماریای است که در آن بدن یا توانایی تولید انسولین را از دست میدهد یا در استفاده موثر از آن دچار اختلال میشود. انسولین، هورمونی حیاتی است که توسط لوزالمعده ترشح میشود و وظیفه دارد قند (گلوکز) موجود در خون را به سلولها منتقل کند تا بهعنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
در افراد مبتلا به دیابت، این فرآیند طبیعی تنظیم قند خون به دلایل مختلفی مختل میشود:
- یا بدن انسولین کافی تولید نمیکند {مانند دیابت نوع ۱}
- یا سلولها نسبت به انسولین مقاوم میشوند و پاسخ موثری به آن نمیدهند (مانند دیابت نوع ۲)
در هر دو حالت، گلوکز در جریان خون باقی میماند و سطح قند خون به طور مزمن افزایش مییابد. این وضعیت در بلندمدت میتواند به آسیبهای جدی در ارگان هایی مانند قلب، کلیه، چشمها و سیستم عصبی منجر شود. از آنجایی که دیابت درمان قطعی ندارد، تشخیص بهموقع و مدیریت صحیح آن میتواند به پیشگیری از عوارض جدی بیماری کمک کرده و کیفیت زندگی فرد را تا حد زیادی بهبود بخشد.
انواع بیماری دیابت
بیماری دیابت تنها یک نوع خاص ندارد، بلکه میتواند در قالب چند نوع مختلف ظاهر شود و بسته به شرایط بدن هر فرد، ممکن است یکی از انواع آنها بروز کند. شناخت تفاوتهای میان این انواع، نقش کلیدی در پیشگیری، تشخیص و انتخاب روش درمانی مناسب دارد.
بهطور کلی، دیابت به سه نوع اصلی تقسیم میشود که هر کدام دارای ویژگیهای بالینی و روشهای درمانی متفاوت هستند:
- دیابت نوع ۱
- دیابت نوع ۲
- دیابت بارداری
علاوه بر این، وضعیتی به نام پیشدیابت (Prediabetes) نیز شناخته شده است که نشان دهنده افزایش قند خون در محدودهای بالاتر از حد نرمال، اما پایین تر از حد آستانه تشخیص دیابت است. پیش دیابت میتواند به عنوان یک زنگ خطر برای احتمال بالا ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده در نظر گرفته شود. در ادامه به بررسی دقیق هر یک از انواع دیابت میپردازیم تا بیشتر با این بیماری آشنا شوید و اقدامات لازم برای کنترل یا پیشگیری از آن را انجام دهید.
بیماری دیابت نوع یک
دیابت نوع ۱ که با عنوان دیابت وابسته به انسولین نیز شناخته میشود، یک بیماری خودایمنی و مزمن است که در آن پانکراس (لوزالمعده) توانایی تولید هورمون انسولین را از دست میدهد یا میزان ترشح آن به شدت کاهش مییابد. انسولین هورمونی حیاتی برای تنظیم سطح قند خون است و بدون آن گلوکز نمیتواند وارد سلولها شود؛ این وضعیت منجر به افزایش قند خون (هیپرگلیسمی) میشود.
دیابت نوع 1 عمدتاً در کودکان و نوجوانان تشخیص داده میشود، اما ممکن است در هر سنی نیز رخ دهد. با وجود شیوع کمتر آن نسبت به دیابت نوع ۲ است، حدود ۵ تا ۱۰ درصد از بیماران دیابتی را شامل میشود.
تاکنون روش موثری برای پیشگیری از دیابت نوع ۱ شناخته نشده است. با این حال، مبتلایان میتوانند با رعایت اصولی مانند:
- استفاده منظم از انسولین تجویز شده توسط پزشک
- رژیم غذایی سالم و متعادل
- انجام فعالیت بدنی مناسب
- پایش مستمر قند خون
- و مراجعه منظم به پزشک
این بیماری را به خوبی مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را حفظ نمایند.
در صورتی که خودتان یا فرزندتان مبتلا به دیابت نوع ۱ هستید، برخورداری از آگاهی کافی و پیروی از برنامههای مراقبتی منظم میتواند در پیشگیری از عوارض بلند مدت این بیماری نقش کلیدی ایفا کند.
برای آشنایی بیشتر با علائم، علل و روشهای کنترل دیابت نوع ۱، پیشنهاد میکنیم مقاله کامل ما درباره این بیماری را مطالعه کنید.
بیماری دیابت نوع دو
دیابت نوع ۲ شایعترین نوع دیابت محسوب میشود و ارتباط نزدیکی با سبک زندگی، رژیم غذایی و وزن فرد دارد. برخلاف دیابت نوع ۱، در این نوع دیابت بدن همچنان قادر به تولید انسولین است، اما سلولها به این هورمون پاسخ مناسبی نمیدهند؛ حالتی که به آن مقاومت به انسولین گفته میشود. در نتیجه، گلوکز نمیتواند به طور موثر وارد سلولها شود و در جریان خون تجمع مییابد. در مراحل پیشرفته بیماری ممکن است تولید انسولین نیز کاهش یابد.
در نتیجه این اختلال، سطح قند (گلوکز ) خون افزایش مییابد و در صورت عدم تشخیص و کنترل به موقع ممکن است منجر به بروز عوارض جدی مانند آسیب به قلب، کلیه، چشم و سیستم عصبی شود.
دیابت نوع ۲ یک بیماری مزمن اما قابل کنترل است. به این معنا که درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با اصلاح سبک زندگی میتوان آن را بهخوبی مدیریت کرد. راهکارهای موثر در کنترل این بیماری شامل موارد زیر هستند:
- رژیم غذایی سالم و کمکربوهیدرات
- فعالیت بدنی منظم مانند پیادهروی یا ورزشهای هوازی
- کاهش وزن و حفظ وزن ایدهآل
- پایش منظم قند خون
- و در برخی موارد، استفاده از داروهای خوراکی یا انسولین
در مراحل ابتدایی بیماری، ممکن است تنها با تغییر سبک زندگی بتوان قند خون را کنترل کرد، اما در صورت عدم کنترل مناسب، پزشک ممکن است داروهای ضد دیابت و یا حتی انسولین تجویز کند.
اگر عوامل خطر ابتلا دیابت نوع ۲ را دارید یا علائمی مانند تشنگی بیش از حد، خستگی مداوم، تکرر ادرار یا افزایش وزن بیدلیل را در خود مشاهده میکنید، توصیه میشود هرچه سریعتر با پزشک مشورت کنید و اقدامات لازم برای پیشگیری یا تشخیص زود هنگام را آغاز نمایید.
بیماری دیابت بارداری
دیابت بارداری نوعی از دیابت است که در دوران بارداری ایجاد میشود و معمولاً در زنانی بروز میکند که پیش از بارداری هیچ سابقهای از دیابت نداشتهاند. در این وضعیت، هورمونهایی که توسط جفت ترشح میشوند، میتوانند باعث کاهش حساسیت سلولها به انسولین شوند؛ به عبارت دیگر، بدن در برابر انسولین مقاومت نشان میدهد.
در پاسخ به این وضعیت، بدن معمولاً با افزایش ترشح انسولین تلاش میکند سطح قند خون را در محدوده طبیعی حفظ کند. با این حال در برخی زنان، این پاسخ جبرانی کافی نیست و منجر به افزایش قند خون میشود؛ وضعیتی که به آن دیابت بارداری (Gestational Diabetes) گفته میشود.
نکته قابل توجه این است که دیابت بارداری اغلب بدون علامت مشخصی بروز میکند و معمولاً در جریان غربالگریهای دوران بارداری تشخیص داده میشود. به همین دلیل، انجام معاینات منظم پزشکی و آزمایشهای غربالگری در این دوران از اهمیت ویژهای برخوردار است.
خوشبختانه دیابت بارداری در اغلب موارد با اصلاح سبک زندگی قابل کنترل است و با اقدامات زیر میتوان خطرات آن را به حداقل رساند:
- پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و کمکربوهیدرات
- انجام فعالیتهای بدنی مناسب دوران بارداری
- پایش منظم قند خون
- و در صورت نیاز، مصرف دارو یا انسولین تحت نظر پزشک
در صورت عدم کنترل موثر دیابت بارداری، ممکن است عوارضی مانند افزایش وزن جنین، زایمان زودرس یا افزایش احتمال ابتلای کودک به دیابت در آینده رخ دهد. از این رو، پایبندی به توصیههای پزشکی، رعایت رژیم غذایی مناسب و نظارت مداوم بر قند خون از اهمیت بالایی برخوردار است.
پیش دیابت
پیشدیابت مفهومی است که شاید برای برخی افراد کمتر آشنا باشد، اما نقش بسیار مهمی در پیشگیری از دیابت نوع ۲ ایفا میکند. در این وضعیت، سطح قند خون فرد بالاتر از مقدار طبیعی است، اما هنوز به آستانهای نرسیده است که بتوان بر اساس معیارهای پزشکی آن را دیابت تشخیص داد. به همین دلیل، پیشدیابت را گاهی دیابت مرزی نیز مینامند.
این وضعیت هشداری جدی برای سلامت متابولیک است؛ چرا که نشان دهنده آغاز اختلال در تنظیم قند خون است و اگر اقدامی صورت نگیرد، این وضعیت میتواند به تدریج به دیابت نوع 2 منجر شود.
مطالعات نشان میدهد که سالانه حدود 5 تا ۱۰ درصد از افراد مبتلا به پیشدیابت به دیابت نوع ۲ مبتلا میشوند. با این حال، در صورت تشخیص زودهنگام و اعمال تغییرات موثر در سبک زندگی، این روند قابل کنترل بوده و حتی در برخی موارد میتوان از پیشرفت آن جلوگیری یا آن را معکوس کرد.
یکی از چالشهای اصلی در تشخیص پیشدیابت این است که معمولاً بدون علامت مشخص ظاهر میشود؛ به همین دلیل بسیاری از مبتلایان از وضعیت خود آگاه نیستند. تنها راه مطمئن برای شناسایی آن، انجام آزمایشهای دورهای قند خون است، بهویژه اگر:
- سابقه خانوادگی دیابت دارید
- اضافهوزن یا چاقی دارید
- فعالیت بدنی کمی دارید
- یا سابقه فشار خون یا کلسترول بالا دارید
پیروی از رژیم غذایی سالم، افزایش فعالیت بدنی، کاهش وزن و مدیریت استرس از جمله اقداماتی هستند که میتوانند از پیشرفت پیشدیابت به دیابت نوع ۲ جلوگیری کنند.
تفاوت بین دیابت نوع 1 و نوع 2 در چیست؟
دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2، دو شکل اصلی این بیماری هستند که تفاوتهای اساسی از نظر علت، زمان بروز و نحوه عملکرد انسولین دارند. در ادامه به مهم ترین تفاوتهای میان این دو نوع دیابت میپردازیم:
- ترشح انسولین
در دیابت نوع ۱، سلولهای پانکراس قادر به تولید انسولین نیست یا تولید آن به شدت کم است. در دیابت نوع ۲، در مراحل اولیه انسولین به میزان کافی تولید میشود، اما سلولهای بدن نسبت به انسولین مقاوم هستند و از ورود گلوکز به سلولها جلوگیری میشود. البته در مراحل پیشرفتهتر دیابت نوع 2 ممکن است تولید انسولین نیز کاهش یابد. - زمان بروز بیماری
دیابت نوع ۱ اغلب در دوران کودکی یا نوجوانی بروز میکند، در حالی که دیابت نوع ۲ معمولاً در بزرگسالان و بهویژه در افرادی که سبک زندگی ناسالم دارند مشاهده میشود. - علل و عوامل خطر
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن عوامل ژنتیکی، ویروسی یا اختلالات سیستم ایمنی نقش دارند و علت دقیق آن در بسیاری از موارد ناشناخته باقی میماند. در مقابل، دیابت نوع ۲ عمدتاً ناشی از سبک زندگی ناسالم، عادتهای غذایی نامناسب (رژیم های غذایی پرچرب و پر کربوهیدارت)، چاقی و کم تحرکی است.
قند خون باید چند باشد؟!
محدودههای طبیعی قند خون در تشخیص دیابت نقش مهمی ایفا میکند. در افراد سالم سطح قند خون ناشتا بین ۷۰ تا 99 میلیگرم بر دسیلیتر است. مقادیر بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ نشاندهنده پیشدیابت و بالاتر از ۱۲۶ نشانه دیابت است. همچنین در آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) اگر قند خون دو ساعت پس از مصرف محلول گلوکز کمتر از 140 میلی گرم در دسیلیتر باشد طبیعی در نظر گرفته میشود. مقادیر بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی گرم در دسی لیتر پیشدیابت و بیشتر از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر دیابت محسوب میشود. در آزمایش قند خون تصادفی نیز عدد بالاتر از ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر میتواند نشانه دیابت باشد. لازم به ذکر است عواملی مانند استرس، مصرف دخانیات، برخی داروها و فعالیت بدنی شدید میتواند بر نتیجه آزمایش تأثیر گذار باشد.
دیابت خاموش چیست؟
به دیابت نوع ۲ “دیابت خاموش” نیز گفته میشود، زیرا بسیاری از بیماران از ابتلای خود به این بیماری بیخبر هستند. علائم دیابت نوع ۲ میتواند خفیف باشد یا با علائم مرتبط با افزایش سن همپوشانی داشته و تشخیص آن دشوار شود. بنابراین، “دیابت خاموش” به دیابتی اطلاق میشود که علائم آن بروز نکرده یا بسیار خفیف است، و ممکن است بیمار تا مراحل پیشرفته بیماری از ابتلای خود آگاه نشود.
مقاله پیشنهادی
کنترل و کاهش قند خون دیابتی ها
دیابت عصبی چیست؟
دیابت عصبی حالتی است که در بیماران مبتلا به دیابت، به دنبال استرس و اضطراب، موجب افزایش قند خون میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که قند خون بیمار با استفاده از درمان دارویی مناسب تحت کنترل است، اما به دلیل استرس و اضطراب، قند خون از حالت کنترل خارج میشود. علائم دیابت عصبی میتواند ترکیبی از علائم بیماری دیابت و علائم ناشی از استرس باشد، از جمله سردرد، گرگرفتگی، تپش قلب، تشنگی، خشکی دهان و پرادراری.
نکته مهم اینکه دیابت عصبی ممکن است در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱، سبب افت قند خون نیز شود.
تشخیص بیماری دیابت چگونه انجام میشود؟
برای تشخیص بیماری دیابت، پزشکان از مجموعهای از تستهای آزمایشگاهی استفاده میکنند که با اندازهگیری میزان گلوکز در خون، میتوانند وجود بیماری را تایید و مرحله آن را مشخص کنند. مهمترین آزمایشهای مورد استفاده عبارتند از:
قند خون ناشتا (Fasting Blood Glucose/ FBS)
- در حالت طبیعی، قند خون ناشتا (حداقل 8 ساعت ناشتایی) باید کمتر از 100 میلیگرم در دسیلیتر (5.6 mmol/L) باشد.
- پرهدیابت (پیشدیابت): قند خون ناشتا بین 100 تا 125 میلیگرم در دسیلیتر (5.6-6.9 mmol/L) باشد.
- دیابت: قند خون ناشتا بیشتر از 126 میلیگرم در دسیلیتر (7 mmol/L) باشد.
قند خون تصادفی (Random Blood Glucose)
- این آزمایش بدون در نظر گرفتن زمان آخرین وعده غذایی (به صورت تصادفی) انجام میشود. اگر سطح قند خون بیشتر از 200 میلیگرم در دسیلیتر (11.1 mmol/L) باشد، تشخیص دیابت مطرح میشود.
هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)
- این شاخص میانگین سطح قند خون طی ۲ تا ۳ ماه گذشته را نشان میدهد و نیازی به ناشتایی ندارد.
- مقدار طبیعی: کمتر از 5.7%
- پرهدیابت (پیشدیابت): بین5.7% تا 6.4%
- دیابت: بیشتر از 6.5%
نتایج این آزمایشها به پزشک کمک میکند تا تشخیص دقیقتری از وضعیت قند خون فرد داشته و بر اساس آن برنامه درمانی مناسب را ارائه دهد.
علائم و نشانه های بیماری دیابت شامل چیست؟
علائم دیابت بسته به نوع بیماری و میزان افزایش قند خون ممکن است متفاوت است. در دیابت نوع ۱، نشانهها معمولاً بهصورت ناگهانی و شدید ظاهر میشوند، در حالی که در دیابت نوع ۲ و مرحله پیشدیابت، این علائم میتوانند تدریجی و با شدت کمتری بروز یابند. برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و پیش دیابت، به ویژه در مراحل ابتدایی، ممکن است فاقد علائم واضح باشند.
این علائم میتوانند نشاندهنده ابتلا به بیماری دیابت باشند:
- احساس تشنگی بیش از حد (پلی دیپسی)
- تکرر ادرار بهویژه در شب که ممکن است فرد را مجبور به بیدار شدن از خواب کند (پلی اوری).
- کاهش وزن بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی
- احساس خستگی و کاهش سطح انرژی
- تاری دید یا دید مبهم
- تأخیر در بهبود زخمها
- افزایش شیوع عفونتها، از جمله عفونتهای دهان و دندان، پوست و اندام تناسلی
- وجود کتون در ادرار (اغلب در دیابت نوع 1)
- خشکی و ترکخوردگی پوست
- احساس گرسنگی مداوم (پلی فاژی)
در صورت مشاهده هر یک از این علائم توصیه میشود در اسرع وقت با پزشک مشورت کرده و آزمایشهای تشخیصی لازم را برای بررسی وضعیت قند خون انجام دهید.
دلایل ابتلا به بیماری دیابت چیست؟
دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ تحت تاثیر مجموعهای از عوامل قرار دارند که به طور کلی به دو دسته ژنتیکی و محیطی تقسیم میشوند.
علل دیابت نوع ۱:
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که معمولاً به دلیل عواملی مانند عوامل ژنتیکی، محرکهای محیطی مانند برخی ویروسها یا اختلالات ایمنی بروز میکند. در این نوع دیابت، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله میکند.
علل دیابت نوع ۲:
در دیابت نوع ۲، عوامل مختلفی میتوانند باعث ایجاد بیماری شوند که مهمترین آنها عبارتند از:
- عوامل ژنتیکی
- اضافه وزن و چاقی
- کمتحرکی و عدم فعالیت بدنی
- مقاومت به انسولین
- رژیم غذایی ناسالم، پر کالری و پرکربوهیدرات
- مصرف طولانیمدت برخی داروها، مانند کورتونها
- ابتلا به بیماریهایی مانند فشار خون بالا
این عوامل میتوانند باعث مقاومت به انسولین و افزایش قند خون شوند
کنترل و درمان دیابت
گرچه داروها نقش مهمی در کنترل قند خون دارند، اما موفقیت بلند مدت در مدیریت دیابت عمدتاً به اصلاح سبک زندگی وابسته است. جنبههای درمان بیماران دیابتی عبارتند از:
- رژیم غذایی مناسب
- ورزش و فعالیت بدنی منظم
- کاهش وزن (در صورت وجود اضافه وزن یا چاقی)
- آموزش مداوم
- درمان دارویی
رژیم غذایی صحیح، فعالیت بدنی منظم و آموزش صحیح بیمار از ارکان اساسی در مدیریت دیابت محسوب میشوند. کاهش وزن نیز به ویژه در افراد مبتلا به چاقی یا اضافه وزن میتواند نقش بسیار مهمی در کاهش مقاومت به انسولین و در نتیجه کاهش قند خون ایفا کند. بنابراین ورزش، رژیم غذایی و کاهش وزن اصلی ترین رو شهای درمانی در بیماران مبتلا به دیابت است که قند خون آنها مختصری افزایش یافته و میتوان بدون استفاده از رژیم دارویی، دیابت آنها را کنترل کرد.
در مواردی که سطح قند خون آن بیمار بسیار بالاتر از مقدار طبیعی باشد یا کنترل آن با استفاده از ورزش و رژیم غذایی امکان پذیر نباشد نیاز به استفاده از داروهای کنترل قند خون یا انسولین، تحت نظر پزشک ضروری است.
تاثیر ورزش در کنترل بیماری دیابت
انجام
فعالیت بدنی منظم {حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته که میتواند
در سه روز تقسیم شود } برای افراد مبتلا به دیابت بسیار مفید است. این فعالیت بدنی
به بهبود حساسیت بدن به انسولین و کاهش قند خون کمک میکند. با این حال، بیماران
دیابتی باید مراقب افت قند خون ناشی از فعالیت فیزیکی شدید باشند و پیش از شروع هر
برنامه ورزشی، با پزشک خود مشورت کنند.
نقش آموزش در کنترل بیماری دیابت
بیماران باید درباره بیماری دیابت بهخوبی آموزش ببینند و در خصوص عوارض این بیماری، تأثیر ورزش و رژیم غذایی و چگونگی پیشگیری از عوارض آن آگاه شوند. همچنین، آموزش چگونگی اندازهگیری و مانیتورینگ قند خون و استفاده صحیح و مناسب از داروهای دیابت میتواند به کنترل بهتر این بیماری کمک کند.
بیماران مبتلا به دیابت باید استفاده از سیگار را بهطور کامل قطع کنند و مصرف نوشیدنیهای الکلی را نیز به حداقل برسانند یا قطع نمایند.
مقاله پیشنهادی
اطلاعاتی درباره بیماری کبد چرب
اهمیت رژیم غذایی کنترل بیماری دیابت
رژیم غذایی مناسب نقش اساسی در کنترل بیماری دیابت دارد. تغذیه صحیح نه تنها در کنترل قند خون موثر است، بلکه در پیشگیری از عوارض متابولیک، کنترل وزن و بهبود کیفیت زندگی نیز نقش دارد. رژیم غذایی بیماران دیابتی باید متناسب با نیازهای فردی هر بیمار برنامهریزی شود و عمدتاً شامل موارد زیر است:
- محدودیت در مصرف کربوهیدراتهای ساده و چربیهای اشباع
- پرهیز از غذاهای فرآوریشده
- مصرف مواد غذایی با فیبر بالا (سبزیجات، حبوبات و غلات کامل)
در بیماران دیابتی که انسولین دریافت میکنند، تنظیم دقیق رژیم غذایی برای پیشگیری از افت قند خون یا هایپوگلایسمی اهمیت ویژهای دارد. در این موارد، پایش مقدار کربوهیدرات مصرفی و تطبیق آن با دوز انسولین تجویزی باید با دقت انجام شود. یکی از روشهای متداول برای این منظور، تکنیک «شمارش کربوهیدراتها» است که در آن بیمار مقدار دقیق کربوهیدرات موجود در هر وعده غذایی را محاسبه کرده و دوز انسولین را بر اساس آن تنظیم میکند.
همچنین، استفاده از منابع پروتئینی با کیفیت و چربیهای سالم (مانند روغن زیتون و مغزها) در کنار محدود کردن کربوهیدراتها، به پایداری قند خون و احساس سیری بیشتر کمک میکند.
رژیم غذایی در بیماران دیابت چگونه است؟
رژیم غذایی بیمارانی که انسولین دریافت می کنند باید به گونه ای تنظیم شود که دچار افت قند خون یا هایپوگلایسمی مبتلا نشوند. به طور کلی در بیمار دیابتی باید مصرف کربوهیدرات ها محدود شود و رژیم غذایی بیمار شامل پروتئین و چربی باشد. بنابراین پیشنهاد می شود که در بیماران مبتلا به دیابت از شمارش کربوهیدرات استفاده شود و نسبت کربوهیدرات به انسولین می تواند نسبت مناسبی برای کنترل رژیم غذایی و رژیم دارویی استفاده ازانسولین باشد. بنابراین هم میزان استفاده از کربوهیدرات و هم میزان تجویز انسولین می تواند بر اساس همین نسبت تنظیم شود.
کاهش وزن در بیماران دیابت
کاهش وزن در افراد مبتلا به چاقی یا اضافهوزن یکی از مؤثرترین راهکارها در کنترل دیابت نوع ۲ محسوب میشود. کاهش وزن حتی به میزان ۵ تا ۱۰ درصد از وزن اولیه، میتواند بهطور قابل توجهی حساسیت به انسولین را افزایش دهد، قند خون را کاهش داده و نیاز به دارو را به تعویق بیندازد.
چاقی نهتنها باعث افزایش مقاومت به انسولین میشود، بلکه خطر بروز بیماریهای قلبی-عروقی، فشار خون بالا و اختلالات متابولیک را نیز افزایش میدهد.
در مواردی که کاهش وزن از طریق رژیم غذایی و فعالیت بدنی حاصل نشود و شاخص توده بدنی (BMI) فرد بالا باشد، ممکن است جراحیهای متابولیک یا باریاتریک، بهعنوان راهحلی اثربخش و علمی تحت نظر تیم تخصصی توصیه شود. با این حال، انتخاب این روش نیازمند ارزیابی دقیق پزشکی و پیگیریهای بلندمدت است.
کنترل و درمان بیماری دیابت از روش دارویی
راههای درمانی متعددی برای کنترل و تأثیرگذاری بر دیابت وجود دارد که شامل داروهای خوراکی است. در ادامه، چند مورد از این داروها را معرفی میکنیم:
داروهای خوراکی در دیابت شامل موارد زیر است:
1. مهارکنندههای آلفاگلوکوزیداز: این دسته دارویی تجزیه نشاستهها (نوعی کربوهیدرات) و سایر فرمهای کربوهیدرات را مهار میکند. نشاسته عمدتاً در برنج، سیبزمینی و نان دیده میشود. این داروها مانع تولید گلوکز میشوند. داروهای این دسته شامل آکاربوز و میگلیتول هستند. نفخ و اسهال از عوارض شایع این داروهاست.
2. بیگوانیدها: این دسته دارویی باعث کاهش تولید گلوکز در کبد و افزایش حساسیت گیرندههای انسولین نسبت به انسولین میشود. متفورمین شناختهشدهترین داروی این دسته است. عوارض عمده آن شامل اسهال و مشکلات گوارشی میباشد.
3. مهارکنندههای DPP-4: این دسته دارویی تجزیه GLP-1 را مهار میکند. GLP-1 در بدن باعث کاهش سطح گلوکز خون میشود، اما بهسرعت تجزیه میگردد و عملکرد آن متوقف میشود. مهارکنندههای DPP-4 مانع تجزیه مولکول GLP-1 شده و آن را فعال نگه میدارند. شناختهشدهترین داروهای این دسته لیناگلیپتین و سیتاگلیپتین هستند. سردرد و مشکلات گوارشی از مهمترین عوارض این داروها به شمار میآید.
4. مگلیتینایدها: این دسته داروها باعث تحریک رهایش انسولین از پانکراس و در نتیجه کاهش قند خون میشوند. شناختهشدهترین داروی این دسته رپاگلیناید است. هیپوگلایسمی و افت قند خون از مهمترین عوارض این داروها به شمار میرود.
5. مهارکنندههای SGLT2: این دسته دارویی باعث کاهش گلوکز از طریق کلیهها و دفع آن از طریق ادرار میشود. شناختهشدهترین داروی این دسته امپاگلیفلوزین است. عوارض عمده این داروها شامل عفونتهای دستگاه ادراری و تناسلی میباشد. خطرناکترین عارضه این دارو کتواسیدوز مرتبط با دیابت است.
6. سولفونیل اورهها: این دسته دارویی باعث رهایش بیشتر انسولین از پانکراس میشود. شناختهشدهترین داروی این گروه گلیپیزاید است. این داروها ممکن است باعث افت قند خون شوند و منجر به هیپوگلایسمی گردند.
7. تیازولیدین دیونها: این دسته دارویی تولید گلوکز در کبد را کاهش داده و حساسیت به انسولین را افزایش میدهد. پیوگلیتازون شناختهشدهترین داروی این دسته است. این داروها میتوانند احتمال ابتلا به نارسایی قلبی را افزایش دهند.
بیماری دیابت چه عوارضی را در پی دارد؟
دیابت در صورت عدم کنترل میتواند عوارض گسترده و گاه خطرناکی ایجاد کند که کیفیت زندگی را به شدت کاهش داده و حتی تهدیدکننده حیات باشد. برخی از مهمترین این عوارض عبارتند از:
- قلبی و عروقی: افزایش خطر سکته قلبی، درد قفسه سینه (آنژین) و تنگی عروق.
- عصبی (نوروپاتی): آسیب به اعصاب محیطی بهویژه در پاها، همراه با بیحسی، سوزش و زخمهایی که دیر ترمیم میشوندو در موارد شدید ممکن است به قطع عضو منجر شود.
- کلیوی (نفروپاتی): آسیب به عروق کلیه که ممکن است موجب نارسایی کلیه نیز شود.
- چشم (رتینوپاتی): درگیری عروق چشم و آسیب به شبکیه که میتواند به کاهش دید، تاری دید یا نابینایی منجر شود.
- پوستی: افزایش خطر عفونتهای باکتریایی و قارچی پوست.
- شنوایی: برخی مطالعات کاهش شنوایی را گزارش کرده اند که میتواند ناشی از سیب به عصب گوش باشدآسیب به عصب گوش باشد.
- مغزی: افزایش احتمال ابتلا به آلزایمر و افسردگی.
- گوارشی: مشکلاتی مانند یبوست، اسهال یا کندی تخلیه معده.
- جنسی: اختلال در عملکرد جنسی و کاهش میل جنسی.
برای پیشگیری از این عوارض مراجعه منظم به پزشک، کنترل دقیق قند خون، پیروی از رژیم غذایی مناسب و سبک زندگی سالم ضروری است.
راه های پیشگیری از بیماری دیابت
دیابت
یک بیماری مزمن و شایع است که در صورت عدم مدیریت میتواند منجر به عوارضی جدی مانند
نارسایی کلیه، بیماریهای قلبی عروقی و اختلالات بینایی شود. اگرچه برخی عوامل
زمینهساز دیابت مانند سن، ژنتیک و سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند؛ اما با
اصلاح سبک زندگی میتوان خطر ابتلا را تا حد زیادی کاهش داد.
راهکارهای
پیشگیری از دیابت:
- رژیم غذایی سالم و متعادل
- انجام فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز)
- حفظ وزن در محدوده طبیعی
- پرهیز از مصرف دخانیات
- انجام معاینات و غربالگری های منظم دورهای
بر اساس مطالعات معتبر، تنها با
انجام ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی در روز میتوان
خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را تا ۵۰ درصد کاهش داد؛ این نشان میدهد
که پیشگیری، مؤثرتر و سادهتر از درمان است.
سخن پایانی
خوب، تا به اینجای مقاله با بیماری دیابت آشنا شدهاید. این مقاله صرفاً جهت آموزش و اطلاعرسانی در مورد بیماری دیابت تهیه شده است. اگر علائم خاصی دارید یا سوالی در مورد احتمال ابتلا به دیابت برایتان پیش آمده، پیشنهاد میشود به یک پزشک متخصص مراجعه کرده و آزمایشات لازم را انجام دهید تا از وضعیت خود مطلع شوید.
همچنین، اگر سوالی در این زمینه دارید، میتوانید آن را در قسمت دیدگاه مطرح کنید و متخصصین ما در اسرع وقت به شما پاسخ خواهند داد.
17 پاسخ
سلام
پزشکان بیشتر برای دیابت نوع ۲ متفورمین تجویز میکنند که خب دارای عوارضی است مهمترینش افت قند خونه
پروجی استورل باعث افت قند خون نمیشه؟
عوارض محصول شما چیه
ممنون
با سلام وقت بخیر پروجی استرول بدون عوارض است و افت قند خون ایجاد نمیکند
سلام و وقت بخیر،
احتراماً اگر امکان دارد، مقالهای در زمینه کنترل و کاهش قند خون در افراد مبتلا به دیابت قرار دهید؟!
با سلام و احترام،
مقالهای در خصوص کنترل و کاهش قند خون در دسترس است. با کلیک بر روی لینک زیر میتوانید به محتوای مربوطه دسترسی پیدا کنید:
[لینک مقاله]
سلام و وقت بخیر،
احتراماً در صورت امکان، خواهشمندم مقالهای در خصوص آزمایش HbA1c قرار دهید
با تشکر
با سلام و احترام،
مقالهای در خصوص آزمایش HbA1c در دسترس است. با کلیک بر روی لینک زیر میتوانید به محتوای مربوطه دسترسی پیدا کنید:
[لینک مقاله]
با سلام لطفا محدود و اطلاعاتی درباره قند خون میدیدن
با سلام و احترام
جهت اطلاع از محدوده قند خون پیشنهاد میگردد مقاله زیر را مطالعه فرمایید.
مقاله محدوده نرمال قند خون
آزمایشات قند خون به چه صورت هست؟!
آزمایش قند خون یکی از مهمترین ابزارها برای تشخیص، پایش و کنترل بیماری دیابت است. این آزمایش به دو روش اصلی انجام میشود:
نمونهگیری مویرگی از نوک انگشت برای پایش روزانه
نمونهگیری وریدی برای تشخیص دقیق و ارزیابیهای تخصصی
آزمایشهایی مانند قند خون ناشتا، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1C) و تست تحمل گلوکز (OGTT)اطلاعات جامعی درباره وضعیت گلوکز خون در اختیار پزشک قرار میدهند.
اندازهگیری منظم قند خون نقش کلیدی در شناسایی بهموقع پیشدیابت و دیابت، تنظیم مؤثر درمان، پیشگیری از عوارض و ارتقای کیفیت زندگی ایفا میکند. این آزمایش بهویژه برای افراد در معرض خطر، کسانی که علائم غیرطبیعی دارند یا زنان باردار اهمیت بیشتری دارد. آگاهی و پایش مستمر سطح قند خون، سنگبنای مدیریت موفق بیماریهای متابولیک محسوب میشود.
جهت اطلاعات بیشتر میتوانید از مقالات زیر استفاده کنید.
مقاله آزمایشات قند خون | قند خون چیست؟! | محدوده قند خون | کنترل قند خون
سلام
مقاله خیلی کامل بود
یک سوالی داشتم ایا دیابت و کبد چرب بهم ارتباطی دارند؟!
باسلام و احترام
آیا کبد چرب باعث ابتلا به بیماری دیابت میشود؟ بین دیابت و کبد چرب یک ارتباط مستقیم وجود دارد که اغلب نادیده گرفته میشود. تحقیقات نشان داده است که کبد چرب میتواند احتمال ابتلا به دیابت را افزایش دهد و از طرف دیگر، دیابت نیز ریسک ابتلا به کبد چرب را بالا میبرد.
در شرایطی که سطح قند خون برای مدت طولانی بالا باشد، گلوکز ممکن است در ارگانهایی مانند کبد رسوب کرده و به آن آسیب برساند. علاوه بر این، دیابت با افزایش مقاومت به انسولین و التهاب در بدن، چرخه تولید و تجزیه چربیها را مختل کرده و منجر به رسوب چربی در بافت کبد میشود. این وضعیت فرد را در معرض بیماری کبد چرب قرار میدهد.
جهت اطلاعات بیشتر میتوانید از مقالات زیر استفاده کنید.
مقاله بیماری کبد چرب | مقاله بیماری کبد چرب غیر الکلی | ارتباط کبد و دیابت
سلام
قند خون در حالت نرمال باید روی چه عددی باشد؟!
با سلام و وقت بخیر
قند خون ناشتا نشان میدهد که سطح قند خون شما بعد از حدود ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن (معمولاً صبح قبل از صبحانه) در چه وضعیتی قرار دارد.
محدوده طبیعی و نرمال قند خون ناشتا باید بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر (۳.۹ تا ۵.۶ میلیمول بر لیتر) باشد.
اگر نتیجه آزمایش قند خون شما بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم بر دسیلیتر (۵.۶ تا ۶.۹ میلیمول بر لیتر) باشد، در محدودهی پیشدیابت قرار دارید. این وضعیت به این معناست که بدن شما در کنترل قند خون دچار مشکل شده و اگر مراقبت نکنید، احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ افزایش پیدا میکند.
در صورتی که قند خون ناشتا ۱۲۶ میلیگرم بر دسیلیتر یا بیشتر باشد و این نتیجه در دو آزمایش جداگانه تکرار شود، به عنوان دیابت تشخیص داده میشود. همچنین اگر قند خون ناشتا کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر باشد، به آن افت قند خون (هیپوگلایسمی) گفته میشود که میتواند باعث علائمی مانند سرگیجه، ضعف یا تعریق شود.
جهت اطلاع بیشتر میتوانید مقاله { محدوده قند خون نرمال } را مطالعه کنید.
بسیار اموزنده و کامل بود
سلام وقت بخیر
چطور بفهمیم قند خونمون چقدره؟
با سلام و احترام
برای آگاهی از میزان قند خون، دقیقترین روش استفاده از دستگاه سنجش قند خون (گلوکومتر) یا انجام آزمایش خون در آزمایشگاه است.
در روش خانگی، کافی است یک قطره خون از نوک انگشت گرفته و بر روی نوار تست دستگاه قرار دهید؛ عددی که دستگاه نمایش میدهد، میزان قند خون شما در همان لحظه است.
محدودههای طبیعی و غیرطبیعی قند خون به شرح زیر است:
۱. قند خون ناشتا (حداقل ۸ ساعت پس از غذا):
طبیعی: بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر (۳.۹ تا ۵.۶ میلیمول بر لیتر)
پیشدیابت: بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم بر دسیلیتر (۵.۶ تا ۶.۹ میلیمول بر لیتر)
دیابت: ۱۲۶ میلیگرم بر دسیلیتر یا بیشتر (۷ میلیمول بر لیتر یا بالاتر، در دو نوبت آزمایش)
افت قند خون (هیپوگلایسمی): کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر (کمتر از ۳.۹ میلیمول بر لیتر)
۲. قند خون دو ساعت پس از غذا یا در تست تحمل گلوکز:
طبیعی: کمتر از ۱۴۰ میلیگرم بر دسیلیتر (۷.۸ میلیمول بر لیتر)
پیشدیابت: بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم بر دسیلیتر (۷.۸ تا ۱۱.۱ میلیمول بر لیتر)
دیابت: ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر یا بیشتر (بیش از ۱۱.۱ میلیمول بر لیتر)
علاوه بر این، تست HbA1c نیز یکی از روشهای معتبر برای ارزیابی میانگین قند خون طی سه ماه گذشته است.
بروز علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی، تاری دید، بیحالی یا تعریق زیاد میتواند نشانهی افزایش یا کاهش قند خون باشد، اما تنها اندازهگیری با دستگاه یا آزمایشگاه میتواند وضعیت واقعی را مشخص کند.
جهت اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله زیر را مطالعه فرمایید.
مقاله قند خون