افت قند خون (هایپوگلایسمی) یکی از چالشهای رایج در بیماران دیابتی است که ممکن است به دلایلی چون تغییر در رژیم غذایی، فعالیت بدنی یا استفاده نادرست از داروهای دیابت رخ دهد. افت قند خون معمولاً با کاهش سطح قند خون به کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر اتفاق میافتد و ممکن است علائمی مانند تپش قلب، لرزش، تعریق، سردرد، و در موارد شدیدتر گیجی و اختلال در بینایی ایجاد کند. برای پیشگیری از افت قند خون، کنترل منظم سطح قند، تغذیه مناسب، تنظیم دوز داروها، و آگاهی از علائم آن اهمیت بسیاری دارد. باما در وب سایت داروسازی ویرا رهش فارمد همراه باشید تا به بررسی کامل افت قند خون بپردازیم …
افراد دیابتی به دلیل تغییرات روزانه در سطح قند خون، به طور خاص در معرض خطر افت قند خون یا هایپوگلایسمی قرار دارند. این تغییرات میتواند ناشی از عدم مصرف غذا، فعالیتهای فیزیکی یا داروهای دیابتی باشد. افت قند خون هنگامی رخ میدهد که سطح قند خون به کمتر از 70 میلیگرم بر دسیلیتر (3.9 میلیمول بر لیتر) کاهش یابد. اگرچه این مقدار استانداردی برای شناسایی هایپوگلایسمی است، اما در برخی افراد ممکن است حتی در سطوح بالاتر یا پایینتر از این مقدار علائم افت قند خون ظاهر شود.
چه زمانی دچار افت قند خون میشویم؟
افت قند خون میتواند در هر ساعتی از شبانهروز رخ دهد، اما برخی افراد ممکن است به خصوص در طول شب و هنگام خواب دچار آن شوند. افت قند خون شبانه معمولاً به دلیل فعالیتهای روزانه یا مصرف نادرست دارو و غذا قبل از خواب رخ میدهد. برخی از عوامل مؤثر در بروز افت قند خون شبانه عبارتند از:
- فعالیت فیزیکی در طول روز: فعالیتهای سنگین روزانه، به خصوص اگر بدون دریافت کالری کافی باشد، میتواند منجر به افت قند خون شبانه شود.
- فعالیت قبل از خواب: ورزش یا فعالیت بدنی شدید در ساعات پایانی روز ممکن است باعث کاهش سطح قند خون در شب شود.
- استفاده نادرست از انسولین: مصرف دوز بالای انسولین قبل از خواب، احتمال افت شدید قند خون در طول شب را افزایش میدهد.
- مصرف الکل در شب: الکل میتواند سطح قند خون را کاهش دهد؛ بنابراین، مصرف الکل در شب ممکن است به افت قند خون در طول خواب منجر شود.
برای افرادی که سابقه افت قند خون شبانه دارند یا الکل مصرف میکنند، توصیه میشود قبل از خواب از یک میان وعده یا غذای سبک استفاده کنند تا سطح قند خون را در طول شب ثابت نگه دارند.
علت اصلی هایپوگلایسمی و افت قند خون
افت قند خون میتواند ناشی از چندین عامل مختلف باشد که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنیم:
- مصرف داروهای دیابت : داروهای کاهش دهنده قند خون، به ویژه انسولین، در صورت مصرف نادرست یا دوزهای نامناسب، میتوانند منجر به افت قند خون شوند.
- عدم مصرف وعدههای غذایی : نادیده گرفتن وعدههای غذایی یا تأخیر در مصرف آنها میتواند باعث کاهش قند خون شود.
- فعالیت فیزیکی زیاد : ورزش یا فعالیتهای بدنی سنگین، بهخصوص در زمانی که به میزان کافی غذا مصرف نشده باشد، میتواند قند خون را کاهش دهد.
- مصرف الکل : الکل میتواند به متابولیسم قند خون آسیب بزند و باعث افت ناگهانی قند شود، بهویژه اگر در شب و بدون مصرف غذا مصرف شود.
علائم هایپوگلایسمی
بیماران دیابتی باید از علائم افت قند خون آگاه باشند تا در صورت بروز، به سرعت اقدام کنند. علائم ابتدایی شامل موارد زیر است:
- ضربان قلب سریع : بدن به دلیل کمبود قند تلاش میکند تا خون بیشتری به اندامها برساند
- لرزش و تعریق : احساس لرزش در دستها یا بدن و عرق کردن بیش از حد
- سردرد و رنگپریدگی : بروز سردرد و تغییر رنگ پوست
- خستگی و بیقراری : احساس خستگی و ناتوانی در تمرکز
اگر افت قند خون شدیدتر شود، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
افت قند خون میتواند عوارض جدی داشته باشد که در زیر به آنها اشاره شده است:
- گیجی و عدم توانایی در تفکر منطقی: در افت شدید قند خون، فرد دچار گیجی و ناتوانی در تصمیمگیری منطقی میشود. این شرایط میتواند انجام فعالیتهای روزمره را دشوار کند و فرد حتی ممکن است مکانها یا افراد را نشناسد.
- اختلال در گفتار : افت قند خون ممکن است گفتار را دچار اختلال کند و باعث شود فرد به سختی کلمات را بیان کند یا نامفهوم صحبت کند. این حالت، بهویژه در جمعهای اجتماعی، باعث سردرگمی شنوندگان میشود.
- مشکلات بینایی: در این حالت، فرد ممکن است تاری دید یا دید تونلی را تجربه کند که فقط یک نقطه را ببیند و نتواند اطراف را تشخیص دهد؛ این مشکل میتواند فعالیتهایی مانند رانندگی را خطرناک کند.
افت شدید قند خون میتواند تأثیرات جدی بر تواناییهای شناختی، گفتاری و بینایی فرد داشته باشد و نیازمند توجه فوری و اقدام مناسب است.
بروز افت قند خون در شب
بسیاری از بیماران ممکن است در طول شب دچار هایپوگلایسمی شوند. عواملی مانند فعالیت زیاد در طول روز، مصرف انسولین پیش از خواب یا عدم مصرف میانوعده مناسب قبل از خواب، میتوانند به این وضعیت کمک کنند. برای جلوگیری از بروز هایپوگلایسمی شبانه، توصیه میشود که بیماران یک میانوعده سبک قبل از خواب مصرف کنند.
پیشگیری از افت قند خون
مدیریت قند خون یک امر حیاتی برای بیماران دیابتی است که به آنها کمک میکند تا از عوارض جدی ناشی از افت قند خون جلوگیری کنند. در این راستا، رعایت نکات زیر میتواند به کاهش خطر بروز افت قند خون کمک کند
- کنترل منظم قند خون : بیماران باید بهطور مکرر سطح قند خون خود را اندازهگیری کنند، بهویژه هنگام شروع درمانهای جدید یا فعالیتهای فیزیکی
- تغذیه مناسب : مصرف وعدههای غذایی متعادل و برنامهریزیشده میتواند به حفظ سطح قند خون کمک کند
- تنظیم داروها : بیماران باید به دقت از دوز داروهای خود آگاه باشند و در صورت لزوم با پزشک خود مشورت کنند
- آموزش به بیماران و خانوادهها : آشنایی با علائم هایپوگلایسمی میتواند در شناسایی سریعتر این وضعیت کمک کند
آمادگی برای مواقع اضطراری : بیماران باید همیشه یک منبع قند سریع در دسترس داشته باشند تا در مواقع بروز هایپوگلایسمی سریعاً اقدام کنند.
در نهایت
هایپوگلایسمی یک چالش بزرگ در مدیریت دیابت است، اما با آگاهی و اقدامات پیشگیرانه، بیماران میتوانند خطر بروز آن را کاهش دهند و از عوارض ناخواسته جلوگیری کنند. مشاوره مستمر با پزشک متخصص و رعایت نکات فردی میتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران دیابتی کمک کند.
